Skip to toolbar

Lesson 4

Barannoo 4ffaa: JIREENYA KEE KEESSATTI NAMOOTA MURTEESSOO TA’AN

Kaayyolee Barannoo

  • Barattootni waa’ee naannoo hawaasummaa fi dhiibbaa naannoon hawaasummaa isaanirratti qabu ni addeessu; 
  • Barattootni waa’ee dargaggummaa fi hiriyummaa ni himu
  • Dhiibbaa naannoon hawaasummaa amalaa fi miira isaaniirratti qabu ni himu; 
  • Umurii dargaggummaatti qorumsi garagaraa jiraachuu ni hubatu
  • Hiriyummaan barbaachisaa ta’uu fi murtee kennuuf garuu ofirratti hundaa’uu akka qabnu ni baratu
  • Bu’aawwan hiriyummaan qabu sadi ni tarreessu
  • Dhiibbaawwan hiriyummaan qabus ni tarreessu;
  • Amaloota hiriyaa gaarii sadi ni tarreessu
  • Garaagarummaa hiriyummaa, jaalalaa fi hiriyummaa saala faallaa giduu jiru ni himu

Seensa

Bogonnaawwan lamaan dabran jijjiirama currisaa fi qaamaa sansakkaan bilchina dabalaa dhufan yeroo dargaggummaa mudaturratti xiyyeeffatan. Dargaggoonni yeroo yerootti maatiirraa bilisa ta’aa yemmuu deeman caasaa hawaasummaa mataasaanii kan hiryootaa miiltoon ijaarame qabaachuu fedhu. Barnoota kana keessatti hiryummaa fi walitti dhufeenya irratti xiyyeeffanna. Barattoonni gaaffilee dhiyaatuuf deebisuudhaan baratu. Gilgaalli inni bu’uuraa “Anaa fi Addunyaa Koo” jedhama. Gilgaalli kun barattoonni maappii quunnamtii dhuunfaa isaan maatii fi hiryoota isaanii waliin qaban akka uummatanii fi seera-qabeessa akka taasisan kan afeerudha.

Barnooticha haala armaan gadiitiin barattootaan walbarsiisuu ni dandeessa:  

Yeroo guddataa deemnu jijjiiramoota qaamaa fi currisaatu nu mudata. Sadarkaalee guddinaa keessa dabartu mara keessatti jijjiiramni si mudatu biraas ni jira: hiryummaa fi walitti dhufeenya! Hiryoonni kee jireenya kee keessatti baayyee barbaachisoo ta’anii maatiin kee moo barbaachisummaan isaanii xiqqaataa deemuu danda’a. Ijoon barnoota har’aas kanuma ta’a. Hiryummaa fi walitti dhufeenyi gosa biroo siif maal jechuu akka ta’ee fi hiryoonni kee akkamitti dhiibbaa sirraan ga’uu akka danda’an ni xiinxalta. Taarikuu fi Almaaz waa’ee hiryummaa fi walitti dhufeenyaa maal akka dubbatan ni dhaggeeffanna. Kana booda, suuraa yaad-sammuu waraqaarratti kaasna. Isa dura garuu, qaama keenya sochoosna!’  

Learning Resources

Haala Raawwii Barannoo

Wixinee Barannoo   

1. Calaqqee

2. Si’eessituu – Amantaa (Trust) (daq.15) 

3. Gochaa: Hiryaa gaaariin maali? (daq. 30)

 4. Dhiyeessa: ‘Hiryummaa fi Walitti-dhufeenya (daq. 30)  

5. Anaa’n Addunyaa Koo (daq. 20)  

6. Gochaa: Hiryaa barbaaddachuu (daq. 15) 

 7. Goolabaa fi Hoj-manee (daq. 10)  

  1. Calaqqee (daq. Muraasa)

Waa’ee gochaalee calaqqee barnoota dabre keessatti qabxiilee muraasaa akka dhiyeessan gaafadhu.

  1. Amanuu (daq. 15) 

Galma

Barattoonni qaamaan muuxannoo hiryoota amanuu horatu.

Akkamitti

  • Barattoonni gareewwan miseensota sadii qabu ijaaranii hojjetu;
  • Darabeedhaan namoota sadii waliin nama tokko cina dhaabbatu.
  •  Namichi/ttiin kun gara dugda duubaatti of kuffisa.
  • Namoonni sadan akka inni hin kufne qabu; akka hinkufne godhu.

Namni tokko akka inni hin kufne mirkaneeffachuuf baayyee itti siqanii dhaabbachuudha. Osoo ati hin qabin akka kufu ykn kuftu hayyamuu hin qabdu. Ija kee cufattee namoota amanuudhaan

duubatti of kuffisuuf yaaluun salphaa miti. Garuu yoo ati of kuffisuu yaaltee hiryoonni kee si qaban baayyee gaariidha. Hiryoota kee amanuun dandeessa jechuun kanaan wal fakkaata.

  1. Hiryaa gaariin maali? (daq. 20) 

Galma

  • Barattoonni amaloota hiryaa saanii gaariin irraa eegamu ni hubatu.

Akkamitti

Barattoonni dhuunfaadhaan hojjetu. 

  • Barattoonni yaadannoo isaaniirratti amaloota hiryaa gaarii qaban keessaa kanneen barbaachisoo ta’an sadii katabu.
  • Amalootuma barreessan sadan waraqaa biraarratti katabu
  • Barsiisaan waraqaawwan mara daree keessatti maxxansa.
  • Barsiisaan amalootaa fi sansakkaalee waraqaarratti barattoonni barreessan mararratti barattoota waliin mariyata.
  • Barassisaan amalootaa fi sansakkaalee barattoonni tarreessan hiryaa gaarii/gadhee jechuun qooda.
  • Itti aanse barsiisaan amaloota hiryaa gaarii baayyee barbaachisoo ta’an sadii akka barreessan barattoota gaafata. 
  • Marii geggeeffame erga dhaggeeffatanii booda amaloota hiryaa gaarii duraan tarreessan jijjiiruu ta’a.
  • Barattoonni muraasni filannoosaanii dareef akka qoodan afeeramu
  1. Dhiyeessa: Hiryummaa fi Walitti-dhufeenya (daq. 30)

Galma

  • Barattoonni akka qaama dargaggummaatti hiryummaan barbaachisaa ta’uu hubatu.
  • Barattoonni walitti dhufeenyi maatiifi guddistootasaanii waliin qaban jijjiiramaa kan adeemu ta’uu hubatu.
  • Dhiibbaan hiryaa amalootaa fi ilaalchasaaniirratti dhiibbaa akka qabu ni hubatu. 

Akkamitti

Barattoonni osoo dhiyeessa itti hin fufin qabxiilee dhiyeessa keessa jiran waliin furuu qabu.

Dhiyeessichi mata-dureewwan armaan gadii of keessatti qabata:

  • Barbaachisummaa hiryootaa
  • Daangaa walitti dhufeenya maatii fi dhibdee maatii waliin uumamu akkamitti akka keessummeessan
  • Hiryootarraan dhiibbaa geessisuu fi dhiibbaa hiryaarraa namarra ga’u.
  • Sadarkaalee dhiibbaa gadhee hiryaarraa dhufu ofirraa ittisan 

Barattoonni murtee mataasaanii fudhachuuf mirga aka qaban hubachiisuu irratti xiyyeeffachuun marii garee goolabi.

  1. Anaa fi Addunyaa koo waraqaa irratti (Me ‘n My World on paper) (15 mins) 

Tokko tokkoon barataatiif waraqaa irratti hojjetan kenniif. Barattoonni qajeelfama hordofanii “Addunyaa” isaanii guutu. Barruu 1 kan dhuma boqonnaa kanaarratti argamu ilaali. Dandeettii fakkii kaasuu dhuunfaan ni danda’u.

  1. Hiryaa barbaaddachuu; beeksisa qopheessuu (daq. 15) 
  2. Barattoonni dhiira ykn dhalaa ta’uusaanii waraqaarratti katabu
  3. Itti aansuun amaloota ofiisaanii sadii barreessu (boqonnaa tokko of duuba beebi’ii ilaali): Fakkeenyaaf;
  4. Ani dhiira kubbaa miilaa taphachuu jaallatudha; dhaggeeffataa gaariidhas.
  5. Maal akka barbaadan barreessu:
  6. Hiryaan kubbaa miilaa waliin taphadhu, hoj-manee hojjechuu na gargaaruu fi na waliin dubbachuu jaallatun barbaaddachaa jira. Amaloota gilgaala 3 keessatti tarreessaman keessaa fudhachuu ni danda’u.
  7. Barattoonni waraqaasaanii hanga danda’ametti halluudhaan yookiin fakkiidhaan kkf miidhagsuu yaalu
  8. Waraqaaleen marti ni maxxansamu
  9. Kana booda barattoonni hiryaa ulaagaasaanii guutu barbaaddatu

7. Goolabaa fi Hoj-manee (daq. 5)

Maal akka hojjetan barattoota waliin mariyachuun barnooticha goolabi. Barattoonni muraasni maappii addunyaa isaaniirraa maal akka baratan gabaabsanii akka ibsanu gaafadhu.

Hoj-manee

Barnoota itti aanu dura maappii saaniirraa namoota beekamoo lamaa fi waa’ee isaanii kan dhuunfaa isaanii waliin wal qabsiisanii akka dubbatan itti himi. Deebiisaanii dabtara yaadannoo isaaniirratti barreessuu danda’u.  Tarii barattoonn kana hojjechuuf ni qaanfatu ta’a. Wanta baayyee isaaniin walqabatu barreessuu dhiisuu akka danda’anuu fi waa’ee namoota kunneenii wantoota gaariis dubbachuu akka danda’anis itti himi.

Barruu 1 

Qajeelfama Maappii “Ana Addunyaa Koo” waraqaarratti qopheessuuf gargaaru 

Tokko tokkoon barataaf waraqaa bal’aan kennameefii qajeelfamni armaan gadiis kennamaaf:

 1. Suuraa eenyummaa keetii walakkaa waraqaarra kaa’ii. 

2. Suuraa kee jalatti maqaa kee barreessi

3. Naannoo suuraa keetti geengoo guddaa lama kaasi (sarari).

4. Maappii addunyaa kee qopheessuuf bakka duwwa hafan guuti: namoota baayyee si waliin walitti dhufeenya qaban agarsiisuuf fakkiiwwan of naannessii kaa’ii. Amartiin walakkaa namoota baayyee si waliin walitti dhufeenya qaban, inni gara alaammoo wara si waliin walitti dhufeenya qaban garuu baayee hin qabneef kaa’amu.

 5. Tokko tokkoon namootaa jalatti maqaasaanii katabi

6. Namoota kunneen fakkii kee waliin sararaaan walqabsiisi eenyuu akka ta’an ibsi: haadha, obboleessa, hiryaa kkf.

7. Tokko tokkoon namaaf urka yaadaa (thought bubble) itti idda’i; achi keessatti namoonni kunneen akkaataa ittiin si ilaalu jettee yaaddu barreessi; akka nama tokkootti akkamitti si ilaalu.

 8. Fakkii keetti immoo urka haasaa ida’i. Urkicha keessatti haala jiruu fi jireenyaa keerratti akkamitti dhiibbaa akka geessisan barreessi. Jireenya kee keessatti ga’ee maalii taphatu? Fakkeenyaa: nyaata naaf kennu; na jaallatu; moodeela kooti; rakkoo koo qooddatu, na kofalchiisu, naaf sirbu; faashinii, jechoota haaraa na barsiisu; hiryaa jaalalaa saala faallaa akkan qabadhu na dirqisiisu; maatii koo waliin quunnamtii an qabaadhurratti dhiibbaa geessisu. 

Hub: Qabxiilee si ilaallatan filadhu; garuu baayyee ifa taasisuu yaali. Wanti ati barreessuu dandeessu hedduun jiraatullee bakki waan si hingeenyeef baayyee gabaabsuu yaali. Fakkeenya “Anaa Fi Addunyaa Koo” armaan gadii ilaali.

Handouts

Assessment

0
Created on By adminadmin

Quiz for Lesson 4

Quiz for Lesson 4

1 / 6

4.1. Hiriyummaan dargaggootaa murteessaa ta’us, waa’ee ofii murtoo kennuurratti garuu yaada ofiif dursa kennuun barbaachisaa dha.

2 / 6

4.2. Maatii ofiitiif ajajamuu fi amma danda’ametti fedhii matii ofii hubatanii giddu galeeffachuun socho’uun barbaachisaa dha.

3 / 6

4.3. Hiriyaa gaariin isa akamiin ibsama?

4 / 6

4.4. Dhiibbaan hiriyummaa dargaggoota gara kamitti geessuu danda’a?

5 / 6

4.5. Hiriyootni saala faallaa waliin jiran akka gara quunnamtii saalaatti galan kan kakaasu kami?

6 / 6

4.6. Hiriyummaa gara wal quunnamtii saala faallaatti nama kakaasu ittisuuf maal gochuutu barbaachisa?

Your score is

The average score is 0%

0%

References